Rae Bridge

Ongeveer 40 jaar geleden heb ik een klein modelbaantje gebouwd met de naam Craigcorrie. Dit is herhaaldelijk herbouwd en leidde uiteindelijk tot het eerste station Rae Bridge, een onderdeel van de eerste Craigcorrie & Dunalistair Railway. Rae Bridge is in 1985 in Railhobby beschreven na een opknapbeurt enkele jaren daarvoor. Daarna volgde een verhuizing en ging de aandacht vooral uit naar nieuwbouw van andere onderdelen van de C&DR. Uiteindelijk waren slijtage en ouderdom van het station de aanleiding dat ik besloot om Rae Bridge volledig te reconstrueren. Mijn lidmaatschap van de 009 Society leidde er toe dat het nieuwe Rae Bridge werd opgezet als een transportabele tentoonstellingsbaan met een rondlopend hoofdspoor. De drie nieuwe modules van Rae Bridge moesten uit de modelbaan thuis kunnen worden gehaald en in een draagframe opgehangen om mee te nemen naar een tentoonstelling.

Plan van Rae Bridge

Het ontwerp van het huidige Rae Bridge bewaart zoveel mogelijk de sfeer van de vorige versie van het station en lost tegelijk een aantal problemen op. Het sporenplan is echter veranderd. De hoofdsporen lopen nu diagonaal, waardoor je de treinen schuin van voren ziet en ruimte is ontstaan voor de tramremise. Hoog aan de linkerzijde loopt in een wijde boog de spoorlijn naar Inverlochan, waardoor de treinen in het vrije veld te zien zijn. Achter het station loopt de tramlijn door de straat, waarover behalve de bergtram ook de stoomtreinen naar Glenfinnan rijden. Het tafereel oogt door de compressie een beetje drukker dan voorheen, maar het is natuurlijk wel een belangrijk knooppunt in de spoorlijn, dus er was een compromis nodig tussen realisme en functionaliteit.

Een korte trein in het station van Rae Bridge.

Rangeerbeweging bij de goederenloods.

De distilleerderij, met links de opslag voor kolen en turf.

Overzicht van de distilleerderij.

De bergtram komt aan in Rae Bridge. Op de voorgrond het verbindingsspoor tussen de C&DR en de zijlijn.

De tramremise van de Creag Dhubh Mountain Tramway.

Een tafereel in de Hooglanden

Rae Bridge is een klein dorp in de Hooglanden: een kerk, een paar huizen, een hotel, een stenen boogbrug en de distillerderij aan de overkant van de rivier. Het dorp is niet meer dan een rijtje in zachte pasteltinten gepleisterde huizen aan een smalle weg, die naast de distilleerderij verschijnt, door het dorp loopt langs het station en de kerk, en daarna via de brug over het spoor afbuigt naar het dal van Glenclachan. In de verte zijn ruige bergruggen te zien, grote, sombere massa's in groen, grijs en paars, met zacht klinkende Keltische namen. De hoogste is Creag Dhubh, naar de top waarvan sinds het begin van de eeuw een bergtram loopt.

Het dorp ligt halverwege de spoorweg en is niet alleen het eindpunt van de elektrische tram, maar ook het begin van een lange bochtige zijlijn door de wildernis naar Glenfinnan, die door het leger is aangelegd tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hier is ook het locdepot gevestigd en de eenvoudige centrale werkplaats. Er zijn kleinere depots in Craigcorrie en Glenfinnan. De lijn vanuit Dunalistair verschijnt op het toneel tussen de gebouwen van de distilleerderij. Het spoor steekt de rivier over met een stalen brug en splitst zich in de hoofdlijn, die het station in gaat, en de zijlijn, die steil naar boven klimt en zich bij de elektrische tramlijn voegt achter het station.

De distilleerderij van Murdoch & Adams heeft twee spooraansluitingen waarvan er slechts één zichtbaar is; het lange zijspoor dat aan de achterzijde van de moutloods zou moeten liggen is buiten beeld. De distilleerderij is een schilderachtige verzameling gebouwen. De meest rechtse is de moutloods (waarvan alleen één uiteinde te zien is), dan volgt de droogoven met zijn typische pagodedak, waarachter de verwerkingshal ligt. Hier wordt de gedroogde mout geplet en in water geweekt; het mengsel kan daarna fermenteren, wordt gezeefd en het resulterende vocht gedestilleerd. Links daarvan is de opslagloods met zijn rijen eikenhouten vaten, gevolgd door het ketelhuis en het witgepleisterde kantoorgebouw, met de woning van de bedrijfsleider op de bovenetage.

De steile stenen brug brengt de weg in het dorp, langs het deftige Macdonald Arms Hotel, dat populair is als vertrekpunt voor bergwandelingen en visexcursies. Langs het postkantoor en de 'White Horse Inn' bereiken we de kerk en de oude begraafplaats, waar eeuwenoude grafstenen liggen in de schaduw van taxusbomen. De kerk is erg oud en er wordt beweerd dat hij uit de tijd van de Ierse monniken stamt, maar het is meer waarschijnlijk dat hij kort na de periode van de Vikingen is gebouwd.

De bruggen over de rivier, met in de verte een grimmige bergrug.

Een geladen kolentrein naar Dunalistair kruist lege bakken die op de terugweg zijn.

De open deuren van de werkplaats achter het locdepot.

Het locdepot met het ketelhuis en links een hoekje van de rijtuigloods.

De Garratt vertrekt met een kolentrein naar Dunalistair.

Dezelfde opname, nu als overzicht over Rae Bridge, laat de watervallen in de rivier zien.

Een andere attractie is de bergtram, die vanuit een houten remise aan de overkant van de weg rijdt. De tram rijdt een stukje over de weg en verdwijnt dan onder de brug van de spoorlijn naar Inverlochan. Bovenop de berg is een theehuis en in de zomer zijn de trams goed bezet. Er wordt gezegd dat je bij goed weer de Hebriden kunt zien, zo'n 50 kilometer verderop.

De stationsgebouwen en het locdepot van de C&DR zijn hoofdzakelijk van steen gebouwd, met een houten werkplaatsgebouw achter de locloods en een houten rijtuigloods daarnaast. Een ijzeren voetgangersbrug steekt de sporen over op dezelfde manier als gebruikelijk was bij de smalsporige lijnen in Ierland. Daarachter liggen de hoge watertoren en een brug over de lijn, waarna deze door een ingraving loopt en in de tunnel onder Creag Dhubh verdwijnt. Boven de tunnelingang zijn de resten te zien van het kabelspoor en de ruïne waarin de stoommachine stond. Beide dateren uit de tijd van de kolentramweg vóór de komst van de C&DR.

Het spoorwegbedrijf

Zoals eerder gezegd is dit een tenstoonstellingsbaan met een rondlopend spoor. Normaal gesproken maakt Rae Bridge echter deel uit van de Craigcorrie & Dunalistair Railway. Het rondlopende spoor wordt dan uitgeschakeld door twee wissels links onder de heuvels om te leggen. Daarmee ontstaat de aansluiting naar de baanvakken richting Dunalistair en Inverlochan.

In het spoorwegbedrijf thuis rijden de treinen volgens een vaste volgorde, die overigens niet aan een klok is gekoppeld. Het goederenverkeer speelt een belangrijke rol en ontstaat vooral door de distilleerderij, de werkplaats, wat steenkool voor de energiecentrale van de tramweg, en de kleine goederenloods. De werkplaats met locomotief- en rijtuigloodsen geeft, afgezien van de aanvoer van onderdelen en materialen zoals wielstellen en hout, ook aanleiding tot veel rangeerbewegingen door het wisselen van locomotieven en aan- en afkoppelen van rijtuigen aan passerende treinen. Alle treinbewegingen worden gedekt met werkende mechanische seinen. Het seinstelsel is een vereenvoudigde combinatie van verschillende 19e-eeuwse Britse seinstelsels.

De tijd heeft stilgestaan in deze foto.

Overzicht van het locdepot. De seinen aan de voetgangersbrug en naast de watertoren zijn het gevolg van een wijziging van de beveiliging.

Het zanddepot en de dieselolietank naast de locloods.

Nog een overzicht van het depot.

Het sporenplan is best ingewikkeld en er moet veel gerangeerd worden. Doordat alle goederenwagens een eigen routebeschrijving met zich meedragen zit er een bepaalde logica in het verkeer. De route wordt bepaald door een gekleurd ringetje dat op de wagen wordt gelegd rond een klein pennetje op het dak. Dit systeem is jaren geleden bedacht door John Allen, ooit een bekende modelbouwer in Californië. Het aardige van dit systeem is dat treinen soms onverwacht zwaar zijn, zodat er een voorspanloc onder stoom moet worden gebracht. Zie verder de pagina over het spoorwegbedrijf.

De aansluiting met de tramweg levert in de treindienst nogal wat gepuzzel op. Een lokaaltrein vanuit Dunalistair stopt eerst normaal in het station van Rae Bridge, maar maakt daarna de stationssporen vrij door terug te zetten voorbij het vertakkingswissel en daarna opnieuw te stoppen achter het stationsgebouw. Zodra de aansluitende trein uit de richting Craigcorrie is aangekomen op het achterste perronspoor kan de lokaaltrein zijn weg vervolgen naar Glenfinnan. Dit heen en weer zetten van een trein lijkt een vreemde manoeuvre, maar is niet ongebruikelijk. Zelfs op hoofdspoorwegen kwam het voor en het had altijd te maken met de beperkingen van het sporenplan in een station.

De trams naar de top van Creag Dhubh (Gaelic voor ‘Black Rock’) rijden in aansluiting aan de treinen op de hoofdlijn. Er is momenteel maar één tramstel, gebaseerd op de trams van het eiland Man, en een tramlocomotief die af en toe wat kolenwagens oppikt en naar de centrale brengt, elders langs de tramlijn.

Overzicht van de tramremise.

De tram op weg naar de top van Creag Dhubh.

Tramstel onder de overkapping van de remise.

Een kijkje naar binnen in de tramremise.

Meer foto's van Rae Bridge

Tot slot

Stel je voor: je laat de middagtrein uit Dunalistair zachtjes uitlopen langs het perron alvorens af te remmen. Daarna druk je rustig de twee achterste wagens met expresgoed terug over het wissel. De conducteur draait de handrem vast om te voorkomen dat ze de helling af rollen richting Dunalistair. Als de trein weer langs het perron staat komt de rangeerloc van de distilleerderij amechtig aansukkelen naar het verbindingsspoor. De seinwachter legt de wissels om en trekt het inrijsein van de zijlijn op veilig. En terug rolt de oude loc, om de wagens op te halen voor de distilleerderij. Kort daarna gaat de uitrijder aan de andere kant van het station op veilig en rolt de trein zachtjes het station uit totdat de loc fluit voor de tunnel. Het geluid van de trein verdwijnt en alles wat over blijft is het geluid van de rivier in de verte, terwijl Rae Bridge weer in slaap valt. Na een minuut of wat weergalmt in de verte tussen de bergen de felle uitlaatslag van de loc terwijl hij zwoegt tegen de steile helling langs de rivier, op weg naar Inverlochan…